Karve Days 2: Picnic to Bhushi dam and beginning of field work

✪ Welcome programme for the first year students
✪ When I will have this stage courage and when I could do presentations!
✪ Bhushi dam picnic, rain and friendships take off
✪ Amazing hostel, little bullying and various talents!
✪ Togetherness, participation and experiential learning
✪ Quality content to learn with absorbing environment
✪ Introduction to various components of social work

That fabulous journey started in July 2006. In many ways I felt “Karve Institute” close to my heart. Because I came from a small city in central Maharashtra. I had done my BA in Wadia College. Although it is good, it has a cosmopolitan environment and influences English culture. I never felt at home there. I had only a handful of friends- boys and girls. I always felt a bit like an alien there. But when I came here to Karve, I felt extremely homely. Simple- cordial environment. Although here too some students and professors spoke English, the environment was Marathi. Also Marathi friends- boys and girls. Also nature and composition of the curriculum was suitable to me- plenty of study and discussions- brainstorming and question- answers.

Video summary of this article:

As a result, not only me but other students from even distinct backgrounds slowly got adjusted here. Actually the students with diverse backgrounds and different levels of preparedness were rather raw pots! Rather, they were unorganized. The faculties had to tell them even small things- make a file in this way, keep such notes, participate in groups. But the faculties- most of them lady professors did it most cordially and respectfully. "I am not your teacher, I am your colleague. We all are equal and together here," was the tone of all faculties including my favourite Nagmani Rao madam. 

In the initial orientation lectures, outline of the syllabus, scope of the subject and major topics were told. Later on the General lectures and the Specialization lectures started. In the first year, there were 8-9 General papers and only three specialization papers. So, the collective class of 60 students would be mostly together. The syllabus included discussions about all social groups- workers, rural people, tribals, landless, women and children, physically disabled etc. It also includes many methods of social work such as group work, case work etc. It also included aspects such as counseling, principles, values, methodologies, psychological aspects, communication skills, Government schemes, public health etc. It also included aspects such as gender inequality, many types of inequalities, exploitation of the vulnerable, environment etc. My specialization was URCD (Urban and Rural Community Development). There were 13 students and our topics included Cooperatives, Rural Development, migration etc. By August, two- three students from the 60 left and an equal number of students on the wait-list joined a little later. 

I had one visually impaired friend with me in Wadia college- Gunjana. She joined here also! I did not know any other students. But the environment was so thriving and there were plenty of activities- group assignments, presentations and all that- so we all got introduced to each other soon and quickly friendships developed! The college started in July and the Bhushi dam picnic took place in August. Actually friendships were just blooming. But that’s why it was planned. The Student Forum planned it. The first years and the Second years went together. We also developed friendships with seniors. They had a nice welcome programme for the first years. The environment was informal and assuring acceptance to everyone. Such things were helpful for releasing inhibitions present in our minds. It created a sense of belongingness. In such a programme, the students as well as the faculties sang songs! On one such occasion, Sandip Barve wonderfully sang one song. A Marathi children's song he sang. But he sang it to the tune of R. D. Burman, "“मेरे नैना सावन भादो” and "कुछ तुम सोचो कुछ हम सोचे!" Such a great performance it was!.

The classroom lectures got momentum. Along with the lectures, the skill labs started. I would envy others in those days- I would wonder, when I would get this stage- courage and when I could present that way! Most of the students were like me only, so I did not feel any pressure. As I knew Marathi and English, I started getting opportunities to suggest Marathi synonyms for English terms. If a faculty wanted a particular word in Marathi, they started to ask me. 

Here, the entire learning process was participation oriented. Nagmani Rao madam herself would say, instead of learning in the class, the outside rainy environment is so exciting! But for this very reason, efforts were made to make the classroom environment equally joyful and pleasant. As a result, studying was never boring. Rather, my appetite for study was satisfying in a beautiful manner. I got plenty of intellectual stuff to consume. And for difficulties, the seniors were there in the hostel. Once, I did not understand what IEC means. Then one senior immediately told me, it indicates- Information, Education, communication! With such experiential learning, not only it became easy, but it was deeply internalized.

Regarding the hostel, initially I had fear of ragging or bullying! It did not happen. All the boys were diverse. Only a few were from cities, the majority were from rural areas. Some belonged to middle- class families and the majority were from the deprived communities. Someone was the son of a person breaking stones, someone was the son of an agricultural labourer. Therefore, for everyone it was slightly new. Consciously or unconsciously we had some biases. But they were washed out in no time. We all became only the co- learners, the college students staying together.

Still, the initial hostel days were difficult! I would sleep early in the night and there was much noise around me. In those days the mobiles were few and they were not noisy like the case today. But FM radios were there! They were always going on till late at night. I had to sleep with cotton in my ears and handkerchief on my eyes! Some students would bully a little! Some would make funny sounds! Some would speak in such a great style that one would like to listen to them! Some had their favourite bad words! Such were the days! Such hostel boys!

And the girls too! In Wadia college, I did not have any close female friends. Some Marathi girls were there, but still I felt a gap. All this dramatically changed here! Many girls from the college would stay in hostels which were not far. Some were in the same mess! So we would meet regularly! Me and boys like me coming from small towns got female friends who would message "Miss you" and would hold hands while crossing a road! It was also a minute cultural shock! But the most enjoyable one! It helped to remove inhibitions and shape personality in a proper way. 

Me and my three friends were placed in “Pratham” organization working for children’s education in slums. The students would be placed after assessing their capacities and aptitudes. Bawikar madam was my field work guide. Twice in a week we would go there, understand their work, meet the children and the teachers and do small tasks. That was the field work. Karve alumni Tatya Ghanwat was doing his job there. After the field work, we would write our reports and keep a diary. Some friends were given rather challenging agencies. For example, a palliative care agency for the last stage cancer patients. Or schools working with intellectually challenged children. Other friends would share their experiences. Thus, so much was there to learn and also to enjoy. Within the first two months, I felt great to join it and was sure that the two- year journey was going to be a dream ride!

Next part: Karve Days 3: Tense silence in the hostel on the eve of the Examination

-Niranjan Welankar 09422108376. Date of writing- 4 August 2026.

कर्वेतले दिवस २: भुशी डॅम सहल आणि फिल्ड वर्कची सुरूवात

✪ पहिल्या वर्षाच्या विद्यार्थ्यांच्या स्वागताचा कार्यक्रम
✪ मला असं स्टेज करेज आणि प्रेझेंटेशन कधी करता येईल!
✪ भुशी डॅम सहल, पाऊस आणि मैत्रीची सुरूवात
✪ हॉस्टेलची मजा, दादागिरी आणि कला गुण!
✪ सोबत, सहभाग आणि सहभागातून शिक्षण
✪ शिकण्यासाठी दर्जेदार घटक आणि मन गुंतवणारं वातावरण
✪ समाज कार्याच्या विविध आयामांचा परिचय

२००६ च्या जुलै महिन्यात त्या विलक्षण दोन वर्षांच्या प्रवासाची सुरूवात झाली! अनेक अर्थाने मला "कर्वे महाविद्यालय" खूप जवळचं वाटलं. त्याचं कारण म्हणजे मी परभणीसारख्या छोट्या शहरातून आलो होतो. आणि बीए वाडिया महाविद्यालयातून पूर्ण केलं होतं. वाडिया कॉलेज चांगलं असलं तिथे कॉस्मोपॉलिटन वातावरण आणि इंग्रजी संस्कृतीचा प्रभाव असल्यामुळे मी तिथे मनाने कधीच रुळलो नाही. अगदी थोडे मित्र- मैत्रिणी झाले. पण मी तिथे स्वत:ला परकाच मानत राहिलो. पण कर्वेमध्ये आल्यावर अगदीच घरच्यासारखं वाटलं. अगदी साधं- आत्मीयतेचं वातावरण. इंग्रजी बोलणारे प्राध्यापक- विद्यार्थी असले तरी वातावरण मराठी. मराठी मित्र- मैत्रिणी. शिवाय अभ्यासक्रमाची रचना व स्वरूप माझ्या स्वभावाला अनुकूल असं- भरपूर अभ्यास आणि चर्चा- ब्रेनस्टॉर्मिंग- प्रश्नोत्तरं.
 

ह्या लेखाचा व्हिडिओ सारांश इथे बघता येईल.  

त्यामुळे मीच काय पण जे विद्यार्थी जास्त वेगळ्या पार्श्वभूमीचे होते, तेही तिथे हळु हळु रुळले. खरं तर खूप वेगवेगळी पार्श्वभूमी आणि अध्ययनाची तयारी घेऊन आलेले विद्यार्थी म्हणजे तशी कच्ची मडकी! चांगल्या शब्दांत सांगायचं तर अनेक जण unorganized असायचे. छोट्या छोट्या गोष्टीसुद्धा फॅकल्टीजला सांगाव्या लागायच्या की, अशी फाईल बनवा. अशा नोंदी ठेवा. गटामध्ये सहभाग घ्या. पण फॅकल्टीज- बहुतांश प्राध्यापिका अगदी मन:पूर्वक ते सगळं सांगायच्या आणि खूप आदर करायच्या. "मी तुमची शिक्षिका नाही तर सहकारी आहे, आपण इथे बरोबरीचे आणि सोबत असतोय"  असा सूर माझ्या लाडक्या नागमणी राव मॅडमसह सर्वांचाच असायचा. 

सुरूवातीच्या ओरिएंटेशन लेक्चर्समध्ये अभ्यासक्रमाची रूपरेषा- विषयाचा आवाका आणि मुख्य विषय सांगितले गेले. नंतर जनरल लेक्चर्स आणि स्पेशलायजेशन लेक्चर्स सुरू झाले. पहिल्या वर्षी ८-९ जनरल पेपर्स आणि तीनच स्पेशलायजेशनचे पेपर होते. त्यामुळे ६० जणांचा वर्ग मुख्यत: जास्त वेळ एकत्र असायचा. अभ्यासक्रमात सगळ्या प्रकारचे सामाजिक गटांची चर्चा होती- कामगार, ग्रामीण भागातले लोक, आदिवासी, भूमीहिन, महिला व बालक, शारीरिक विकलांग इ. त्यासोबत समाज कार्याच्या पद्धतींची चर्चा होती- गट कार्य, केस वर्क इ. शिवाय त्यासह समुपदेशन, तत्त्वे, मूल्ये, कार्यपद्धती, मानसशास्त्रीय पैलू, संवाद कौशल्यं, सरकारी योजना, सार्वजनिक आरोग्य इ. इ. घटक होते. शिवाय लिंगभेद, अनेक प्रकारची असमानता, वंचितांचं शोषण, पर्यावरण असेही घटक होते. माझं स्पेशलायजेशन युआरसीडी (Urban and Rural Community Development) होतं. त्यात आम्ही १३ जण सहकार, ग्राम विकास, स्थलांतरण अशा विषयांवर चर्चा करायचो. ऑगस्ट सुरू होईपर्यंत ६० जणांमधले दोन- तीन जण सोडून गेले आणि वेटिंगवर असलेले दोन- तीन जण उशीरा आले. 

माझ्यासोबत वाडिया कॉलेजमध्ये असलेली दृष्टिहिन गुंजना इथेही आली! बाकी कोणीच ओळखीचं नव्हतं. पण वातावरणच असं होतं आणि वेगवेगळे उपक्रम- ग्रूप असाईनमेंटस, प्रेझेंटेशन्स असे होते की, अगदी सगळ्यांसोबत हळु हळु ओळख झाली आणि लवकरच मैत्रीही झाली! जुलैमध्ये कॉलेज सुरू झालं आणि ऑगस्टमध्ये लोणावळ्याच्या भुशी डॅमची सहल झाली. खरं तर फार जास्त जणांशी मैत्री नव्हती झालेली. पण कदाचित म्हणूनच ती सहल ठेवली गेली असेल. स्टुडंट फोरमनेच तिचं आयोजन केलं. पहिल्या वर्षीचे व दुसर्‍या वर्षीचे एकत्र त्यात होते. सिनियर्ससोबतही हळु हळु मैत्री झाली. त्यांनी पहिल्या वर्षीयांचं वेलकम छान केलं. अनौपचारिक आणि सगळ्यांचा स्वीकार असलेलं वातावरण. प्रत्येकाच्या मनात असलेल्या शंका (inhibitions) जाव्यात ह्यासाठी अशा गोष्टी उपयोगी पडत होत्या. आपण कुठेतरी belong करतो हा भाव निर्माण होत होता. अशाच एका कार्यक्रमामध्ये मुलं- मुली आणि फॅकल्टीजही गाणी म्हणत होती. त्यावेळी संदीप बर्वेने ये रे ये रे पावसा हे गाणं अफलातून प्रकारे गायलं! अगदी आरडी बर्मन शैली, “मेरे नैना सावन भादो” आणि "कुछ तुम सोचो कुछ हम सोचे" च्या चालीमध्ये! खूप जबरदस्त! अशी खूप कलागुणांची उधळण बघायला मिळाली.

वर्गातल्या लेक्चर्सनी वेग घेतला. लेक्चर्सबरोबर स्किल लॅब सुरू झाल्या. सुरूवातीच्या दिवसांमध्ये इतरांना अगदी सहजपणे समोर येऊन बोलताना बघून हेवा वाटायचा की, मला हे कधी जमेल! मला कसं सगळ्यांपुढे येऊन सलग असं प्रेझेंटेशन करता येईल! अर्थात् माझ्यासारखे जणच जास्त होते, त्यामुळे दडपण असं आलं नाही. मराठी आणि इंग्रजी येत असल्यामुळे इंग्रजीला मराठी शब्द सुचवण्याची मला संधी मिळायला लागली. फॅकल्टीजला एखादा शब्द मराठीत हवा असेल तर माझं नाव घ्यायची सुरूवात झाली. 

कर्वेमध्ये सगळी‌ अध्ययन प्रक्रिया खूप सहभागावर आधारित होती. शिकवणार्‍या नागमणी राव मॅडम स्वत: म्हणायच्या- इथे वर्गात असं शिकण्यापेक्षा बाहेरचं पावसाचं वातावरण किती जास्त आनंदाचं आहे. पण म्हणून वर्गामधलं वातावरण तितकंच आनंददायी व्हावं, तितकीच मजा तिथे यावी असाही प्रयत्न केला जायचा. छोटे रोल प्लेज, ग्रूप टास्क्स किंवा रीडींग असाईनमेंटस ह्यामुळेही मजा यायची. अभ्यास त्यामुळे कंटाळवाणा कधीच वाटला नाही. उलट एक प्रकारे माझी अभ्यासाची भूक छान भागायला लागली. खूप वैचारिक खाद्य मिळालं. आणि कुठे काही अडलं तर हॉस्टेलवर सिनियर्स होतेच. एकदा IEC हा शब्द अडला. तेव्हा एका सिनियरने लगेच सांगितलं- Information, Education, communication! असं अनुभव आधारित शिकणं असल्यामुळे ते सोपं तर झालंच पण मनावर ठसलं.

हॉस्टेलबद्दल मनामध्ये सुरूवातीला नक्कीच भिती होती. की इथे रॅगिंग तर होणार नाही किंवा इतर मुलं त्रास तर देणार नाहीत ना अशी शंका होती. तसं काही झालं नाही. मुलं सगळीच तशी खूप वेगळी होती. काही थोडे शहरातले तर जास्त ग्रामीण भागातले. काही थोडे मध्यमवर्गीय कुटुंबातले तर बरेच जण वंचित समुदायांमधले. कोणी दगड फोडणार्‍याचा मुलगा तर कोणी शेतमजुराचा मुलगा. त्यामुळे सुरूवातीला सगळ्यांनाच थोडं नवीन होतं. कळत नकळत मनामध्ये पूर्वग्रहही होते. पण हळु हळु ते सगळे वाहून गेले. आणि एक सोबत शिकणारे विद्यार्थी असं नातं तयार झालं. 

अर्थात् तरी हॉस्टेलची सुरूवात जडच गेली! रात्री मी लवकर झोपायचो पण बाजूला गोंधळ सुरू असायचा. मोबाईल तेव्हा बरेच कमी होते आणि इतके आवाज न करणारे होते. पण एफएम रेडिओ खूप चालायचे! ते उशीरापर्यंत सुरू असायचे. मग कानात कापूस आणि डोळ्यांवर रुमाल ठेवून झोपायचं! काही जण दादागिरी करायचेच! काही जण मजेशीर आवाज काढायचे! ऐकत राहावं अशा रांगड्या शैलीत बोलायचे! काही जणांची प्रेमाची शिवी ठरलेली असायची! असे ते दिवस. असे नवे मित्र आणि मैत्रिणीसुद्धा! 

वाडिया कॉलेजमध्ये जवळची मैत्रीण अशी कोणी मिळाली नव्हती. काही मराठी मुली होत्या पण परकेपणा होता. पण इथे ती सगळी कसर भरून निघाली! बर्‍याच मुली जवळच्याच हॉस्टेलवर राहायच्या. काही मेसवरही सोबत असायच्या. त्यामुळे भेटी छान व्हायच्या! माझ्यासारखी लहान गावातून आलेली जी मुलं मुलींशी जवळून कधीच बोलली नाहीत त्यांना "मिस यू" म्हणणारी‌ किंवा हातात हात धरून रस्ता ओलांडणारी मैत्रीण मिळाली! हासुद्धा खरं तर सूक्ष्म असा एक कल्चरल शॉक होता! पण मजासुद्धा होती. व्यक्तिमत्वात असलेली भिती- इनहिबिशन्स त्यातून दूर व्हायला लागले. 

मला व इतर तीन जणांना फिल्ड वर्कसाठी "प्रथम" ही वस्तीमध्ये मुलांच्या शिक्षणावर काम करणारी संस्था मिळाली. विद्यार्थ्यांचे कल‌ आणि क्षमता लक्षात घेऊन अशा संस्था त्यांना दिल्या जायच्या. बावीकर मॅडम फिल्ड वर्क मार्गदर्शिका मिळाल्या. आठवड्यातून दोनदा तिथे जायचं, त्या संस्थेचं काम समजून घ्यायचं, तिथल्या मुलांशी- शिक्षकांशी बोलायचं आणि छोटी छोटी टास्क्स करायची असं स्वरूप होतं. तिथे तेव्हा कर्वेचेच पास आउट- तात्या घनवट होते. फिल्ड वर्कनंतर त्याचे वृत्तांत लिहायचे. डायरी ठेवायची. अशा गोष्टी होत्या. कोणाला खूप अंगावर येणार्‍या संस्थाही दिल्या होत्या. जसं शेवटच्या टप्प्यात असलेल्या कँसर रुग्णांची शुश्रुषा करणारी संस्था. किंवा बौद्धिक अक्षम मुलांसोबत काम करणार्‍या शाळा. इतरांकडून तिथले अनुभव कळायचे. असं खूप शिकायला आणि तितकंच एंजॉय करायलाही मिळायला लागलं. अगदी पहिल्या महिन्या- दोन महिन्यातच खूप छान वाटलं- हे दोन वर्षं अगदी स्वप्नवत असणार आहेत ही जाणीव झाली!

पुढचा भाग: कर्वेतले दिवस ३: परीक्षेच्या पूर्वसंध्येला हॉस्टेलवरची तणावपूर्ण शांतता

-निरंजन वेलणकर 09422108376. लिहीण्याचा दिनांक- 4 ऑगस्ट 2026.